خدمت به بندگان خدا در اسلام- 8
60 بازدید
تاریخ ارائه : 6/2/2013 8:48:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

خدمت به بندگان خدا در اسلام- 8

نیکی به مردم و خدمت رسانی به آنان از دلِ مهرورزی برمی خیزد. تا انسان، دلسوز نباشد و به اصطلاح قرآن"ناصح" نباشد، نمی تواند دارای چنین ویژگی باشد.    

على (ع) در این باره می فرماید: أبلَغُ ما تَستَدِرُّ بِهِ الرَّحمةُ أن تُضمِرَ لِجَميعِ النّاسِ الرَّحمَةَ (غررالحكم ترجمه محمد علی انصاری صفحه 212(:

برترین رسانایی كه با آن رحمت خدا را به سمت خود می کشانی اين است كه در باطن به همه ی مردم، مهرورز باشى.

مهربانِ دلسوز و انسان دوست به طور فراگیر، پيام آورانِ آفریدگار جهانند؛ آنان که با تمام تلاش خود به دنبال خوشبختی مردم در دنیا و آخرت بوده اند. سر سلسله ی این مهرورزی، پیامبر خداست که قرآن در باره اش می فرماید:

لَقَد جَاءكُم رَسُولٌ مِّن أَنفُسِكُم عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّم حَرِيصٌ عَلَيكُم بِالمُؤمِنِينَ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ (توبه/ 128):

 هر آينه پيام آوری از خود شما برایتان آمد که هر آنچه شما را به رنج می افکند بر او گران می آيد؛ سخت به شما دلبسته است و با مؤمنان بسیار دلسوز و مهربان است. (پیامبر! به نظر حقیر واژه ی درستی برای رسول الله نیست زیرا رسول یعنی  کسی که پیام را می آورد. پیامبر یعنی کسی که پیام می برد ولی چون به غلط جا افتاده این حقیر هم از آن استفاده کرده ام)   

رسول الله، شاخصه ی مسلمانی را فریادرسی می داند (همان روایتی که پیشتر آمد): اگر مسلمانى بشنود (كه انسانی با هر دین و مذهبی) مسلمانان را به يارى خویش فراخواند ولی آنان به ندايش پاسخ نگویند و ياريش نكنند، مسلمان نيستند.

سفارش امام علی به یکی از یاران نزدیکش را بنگریم و خط مشی زندگی خود قرار دهیم:

یا كُمَیلُ مُرْ أهلك أن یَرُوحوا فی كَسب المَكارِمِ، و یُدلِجوا فی حاجَةِ مَن هُوَ نَائِمٌ، فَوَالَّذَّی وَسِع سَمعُهُ الأصواتَ‌ ما من أحدٍ أودَعَ قَلباً سُرورآً الاّ وَ خَلَقَ اللهُ لَهُ من ذلكَ السُّرورِ لُطفاً فَإذا نَزَلَت بِهِ نائِبَةٌ جَری إلیها كَالماءِ فی إنحِدارِهِ حَتّی یَطْرُدَها عَنهُ کما تُطرَدُ غریبةُ الإبِلِ .(نهج البلاغه صبحی صالح حکمت 257و نهج البلاغه فیض الاسلام حکمت 249):

ای كمیل! خانواده ات را بفرما : روزها در پی كسب نیکی و جوانمردی باشند و شب ها در برآوردن نیازهای (بیچارگانی که خوابند، کوشاباشند. سوگند به كسی كه تمام صداها را می شنود، هر كس شادی را در قلبی واگذارد، خداوند به جای آن، برایش لطف و مهربانی می آفریند تا هرگاه اندوه و ناراحتی به او روی آورد، این لطف مانند آب به سوی آن سرازیر می شود تا اندوه پیش آمده را، از او براند؛ همانگونه که شترِغریبه از آبشخور و چراگاه(توسط شتران آن منطقه، رانده می شود.) 

ارزش خدمت به نیازمندان و ناداران بیش از حدّ تصور است و احادیث زیادی در این باره از بزرگان دین و اهل بیت رسول الله نقل شده است: پیامبر اسلام فرمود:إنَّ أحَبُّ الأعمالِ الی اللهِ عزَّوَجَلَّ إدخالُ السُّرورِ علی المؤمنینَ(اصول کافی ج 2 ص 218 ح 2123): دوست داشتنی ترین کردار نزد خداوند قلب مؤمنی را شاد کردن است.

 امام محمد باقر (ع) فرمود:

أوْحی الله عزَّوجلَّ إلی موسی أنَّ مِنْ عبادی مَن یَتقرَّبُ إلیَّ بِالْحسنهِ فَأُحكمهُ فِی الْجنَّهِ فقال موسی یا ربِّ و ما تِلكَ الْحسنهُ؟ قال یَمشی مَعَ‌أخیهِ المُؤمِنِ فی قَضاءِ حاجتِهِ قُضِیَتْ أو لَم تُقضَ (اصول کافی ج 2 ص 225 ح 2147): خدای بزرگ به موسی وحی کرد همانا از جمله بندگانم كسی است كه به وسیله ی كار نیك به من نزدیک شود و من او را در بهشت حاكم سازم. موسی گفت: پروردگارا! آن كار نیك چیست؟ فرمود: این كه همراه او در راه برآوردن حاجتش گام بردارد، چه آن كه برآورده شود یا نشود.

امام جعفرصادق (ع) فرمود: 

...قَضاءُ حاجَةِ المُسلمِ أفضَلُ مِن طوافٍ و طوافٍ و طوافٍ حَتّی بَلَغَ عَشراً(اصول کافی ج 2 ص 224 ح 2143و ح 2141): برآوردن حاجت مؤمن از ده طواف هم برتر است(در آغاز همین حدیث ارزش یک طواف را می فرماید: خداوند شش هزار کار نیک و پاک کردن شش هزار گناه از صاحب طواف و شش هزار درجه ی ایمان او را بالا می برد.)

در حدیث دیگری از امام جعفرصادق (ع):   

«و ما من مؤمنٍ یَمشی لِأخیهِ فی حاجَةٍ إلّا كَتَبَ‌الله لَهُ بِكُلِّ خُطْوهٍ حسنهً و حَطَّ عنْهُ بها سیِّئَهً و رفع لهُ بها درجهً. (اختصاص مفید، صفحه 27)

هر مؤمنی كه برای برآوردن حاجت برادر مؤمن خود گام بردارد، خداوند متعال برای هر قدمی یك ثواب می نویسد و یك گناه از او كم می كند و یك درجه در بهشت به مقام او می افزاید.

در روایتی از رسولخدا ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ فرمود:

مَنْ مشی فی حاجهِ أخیهِ الْمسلمِ كَتبَ الله لَهُ بِكَلِّ خُطْوهٍ سَبْعینَ حسنهً و كفَّر عنْهُ سَبْعینَ سَیِّئَهً. ( مكاشفه القلوب غزالی، صفحه 131)

كسی كه جهت برآوردن حاجت برادر مسلمان خود گام بردارد، خداوند متعال برای هر قدمی هفتاد ثواب در نامه ی عمل او می نویسد و هفتاد گناه او را می بخشد.» (برگرفته ازنقطه های آغاز در اخلاق عملی، مهدوی کنی ص 477)

در حدیث دیگری از امام صادق(ع):

لَقَضَاءُ حَاجَةِ إمرِءٍ مُؤمِنٍ أَحَبُّ إِلَى الله مِن عِشْرِينَ حَجَّةً كُلُّ حَجَّةٍ يُنفِقُ فِيهَا صَاحِبُهَا مِائَةَ أَلفٍ((اصول کافی ج 2 ص 223 ح 2139): هر آینه برآوردن حاجت یک مؤمن  نزد خداوند از ارزش بیست حجّی که صاحبش در آن صدهزار [انفاق] داشته باشد، بالاتر است. خدمت به دیگران دارای این همه ارزش است ولی اگر نتوانستیم به دیگران خدمتی کنیم؛ نه "درمی" نه "قدمی" باید با اخلاق خوش آنان را رد کرد نه با "اَخم و تَخم".

خداوند در قرآن در صورت ناتوانی از کمک به نیازمندان، روش برخورد با آنان را به ما آموزش می دهد:

وَإِمَّا تُعرِضَنَّ عَنهُمُ ابتِغَاءَ رَحمَةٍ مِّن رَّبِّکَ تَرجُوهَا فَقُل لَّهُم قَولاً مَّیسُوراً(إسراء /28): و چنانچه اكنون به آنان [فقیران و ناداران از ناداری  نمی توانی یاری نمایی] ولی به لطف خدا اميدواري [که بتوانی در آینده کمک کنی] پس [با خوش زبانی) گفتار آسایش آفرین با آنان داشته باش.

«رسول اسلام (ص) پس از نزول این آیه هنگامی كه كسی از ایشان چیزی طلب می كرد و حضرت چیزی نداشت كه به او بدهد، می فرمود:

یَرزُقُنَا اللهُ و أیّاكُم مِن فَضلِهِ: امیدوارم خدا ما و تو را از فضلش روزی دهد. » (مجمع البیان ج 3 ص 157 چاپ اسلامیه . برگرفته ازنقطه های آغاز در اخلاق عملی، مهدوی کنی ص 477)

با توجه به آیه ی ذکر شده از سوره ی إسراء ، پیامبر اکرم (ص) نیز درباره ی اهمیت برخورد با دیگران سفارش فرموده: إنَّکُم لَن تَسَعُوا النّاسَ بِأموالِکُم فَسَعُوهُم بِأخلاقِکُم(جامع احادیث الشیعه جلد20 ص 45 حدیث 27295): هرگز با دارایی خود نمی توانید گشایشی برای مردم فراهم کنید پس با اخلاقتان آسایشی [از لحاظ روحی] برایشان فرا آورید.

نصرت الله جمالی 10/3/1392